Kürtçe’nin Gölgesindeki Zazaca

Bu yazı toplamda 1568, bugün ise 1 kez görüntülenmiş.

Bir zamanların genel görüşü;
Kürtçe dili, birçok dili bağrında barındırıyor olmasıydı,
Zazaca, kurmanca, Soranice ve Goranice…
Bu yanlış görüşle zazalar yıllarca Zazacanın Kürt dilinin bir lehçesi olduğunu düşündüler,
Bir dil olduğu yıllarca inkâr edilen Zazaca dili,
Değil Kürtçe’nin, Kurmancanın lehçesi olduğu iddialarıyla,
kurmancaya yamanmaya çalışılmışsa da,
Zazacanın bir dil olduğu ve 4-5 milyon insan tarafından şu anda konuşulduğu gerçeği nihayet kabul edilebilmiştir.
Fırat ve Dicle’nin su havzasında yaşayan zazalar ile kurmançlar arasında alenen belirgin farklı özellikler bulunmakta olup,
Din olarak mukkades İslam dinini seçip,
Alevi ve sunnidirler.
Büyük çoğunluğu fıkhen İmam-ı Şafii mezhebi olan Şafii Mezhebini benimsemişlerdir.

Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Kürtlere ve dilleri olan Kürtçeye bakış açısı ile,
Kürtlerin Zazacaya ve Zaza ırkına bakışı açısı arasında fark yoktu.
Zazaca, Kürt ve Kurmancanın gölsinde kalarak gelişimi önlenmiş,
Rüştünü ispatlamakta geç kalmış ender dillerden biridir…
Türkler tarafından inkâr edilen Kürtçe gibi,
Kürtler tarafından inkâr edilip asimile edilen zazaca,
Şu anda toparlanma aşamasındadır..
Bugün Kürtler, hak taleplerinde Türkiye Hükümetine karşı ne kadar haklıysalar,
Zazaların hak talebinde bunmaları Türkiye Devletine karşı ve Kurmançlara karşı o kadar haklıdırlar.
Peki Zazalar Kurmançlarla ne zaman karşı karşıya gelir dersiniz?
Hiç şüphesiz Türklerin Kürtlere olan sorunu ne kadar önemliyse,
Zazaların Türklerle ve Kürtlerle olan sorunu çözülmediği taktirde karşı karşıya gelmeleri kaçınılmaz olur.
Dün Türkler Kürtlerin varlığını kabul etmeyip,
Kürtler bizimle aynı ırktan olup bizim kardeşimizdir diyorlardı,
Bugün Kürtler zazalar için aynı şeyi söylüyorlar.
Zazaların bir Irk olmadığını Kürtçenin bir Lehçe olduğunu savunup inkâra gidiyorlardı.
Son yıllarda Özellikle Avrupa’da yapılan çalışmalarla Zaza dili bir Kürt lehçesi değil,
Başlı başına bir ırka ait zengin dil olduğu bilimsel olarak ispatlanmış,
Hızla toparlanma sürecine girmiştir.

Bugün Kürt Realitesinin devletin resmi ağızlarıyla tanınmasıyla,
Yol almaya başlayan kurmançanın yanında,
Zazaca da atağa kalkmış olup, birçok alanda neşvu nema bulmaya çalışmaktadır.
Peki zazaca nasıl gelişir?
Zazaca Özellikle Bingöl, Elazığ (Palu), Malatya, Tunceli, Diyarbakır gibi illerde ağırlıklı olarak yaşamlarını sürmelerine rağmen,
Zazların büyük bir bölümü zazacayı konuşmakta büyük zorluklar çekmektedir.
Zazalar zazacanın gelişimi için evinden başlayarak katkı sunmaları gerekmektedir.
Zazacanın gelişmesi her platformda konuşulmasıyla gelişir diye düşünüyorum.
Evde, sokakta, okulda, dairede, dükkânda her yerde konuşulması gerekmektir.
Babamızın bize öğrettiği zazacayı eksiksiz, katıksız evlatlarımıza aktarmayı başarabilmeliyiz.
Bunun için kurslar düzenleyip,
Seminerler, paneller, sempozyumlar, Bilgi şölenleri, Festivaller düzenlenmeli,
Sivil İnsiyatif bu konuda desteklenmeli,
Hatta teşvik edilmelidir.
Halka halka, kademe kademe gelişmeli ve çember her gün biraz daha genişletilmelidir.
Zazaca Enstitülerinin kurularak hızla çoğalması için gerekli girişimlerin yapılması,
İyi bir teşkilatlanma ve iyi bir eğitimle zazacanın gelişeceğini ve hak ettiği konuma da geleceğine inanıyorum.

Her şeyden önce zaza ırkının varlığı ve mevcudiyetine olan inanç ve izan netleşmelidir.
Bugün zaza kardeşimizin bir bölümü kendini Türk,
Büyük bir bölümü de Kürt olarak görmektedir.
Böyleli yazılar genellikle en fazla tepki konulan yazılardır.
Burnumuzun dibinde hep var olan, ancak dillendirilmesi sıkıntılı olan gerçeklerdir ki,
Kürtçe de aynı sıkıntılarla Türklerden o oranda tepkiler görmüştü.
Bugün Zazalar doğruları oynuyor ve bunu avazı çıktığı kadar da bağırarak dillendiriyor.
Haliyle Zazalar, birlikte kader birliği yaptığı Kürt kardeşlerinden tepki görmektedirler.
Zaza dilinin geleceğini görmenin en önemli aşaması da burada şekillenmektir.
Eğer biz zazacanın bir dil değil de, bir lehçe olduğu oyununa kanarsak asimile olarak eriyip biteriz şüphesiz ki ,
Bu anlamda zazacanın geleceğinden bahsetmenin de anlamı yok zaten…
Yok eğer hakketen Zazacanın bir lehçe değil, kendi başına bir dil olduğuna ve Zazalar bir Irk’tır bilinciyle hareket edersek,
Ayrıntılar teferruattır bence.
Her meşru yol zazacanın gelişimine hizmet edecektir.

Bingöl Üniversitesi Zazaca dili için bir şanstır,
Zazalar şehrinde,
Zazaların yönetimindeki Üniversitede,
Zazaca Eğitim verilmesi kadar doğal olanı var mıdır?
Bu şansı hayra ve zazacanın gelişimine kullanmak için Üniversite yönetimine destek verilmelidir.
En büyük destek Sivil İnsiyatiften gelmelidir,
Üniversite yönetimi bu desteği arkasında görmeli,
En azından hissetmelidir..
Siyasi irade Üniversiteye destek vermelidir,
Onure etmeli, varsa pürüzleri gidermeli,
Lojistik destek vererek önünü açmalıdır.

Zazaca dili ve Irkının gelişimi ve olması gereken konumun yakalanması için;
Bir çok bilimsel çalışmanın yanında,
Tüm dünyada lobi faaliyetlerinin ivedi başlatılması,
Enstitülerin çoğalarak faaliyet sürdürmesi,
Kısır döngü etrafında polemikten uzak olarak gerçekten Zazaca dilinin gelişiminin istenmesi.
Bunu yaparken bölücülük yaptığınız iddia edilecektir,
Umurunuzda olmasın.
Zira Kürtlerin kendilerine de dün bir başkaları tarafından bölücü denilmişti.
Mahkum olan dilinin beraatini istemek gibi tabii ve fıtri bir hakkı istemek bölücülükse varsın biraz da biz bölücü olalım…
Zazaca unutulup gidecek, yok olacak kadar küçük bir dil değildir.
Şu anda çok ciddi çalışmaların sürdürüldüğünü biliyoruz.
Luğat dahil bir çok çalışmanın son aşamaya geldiğinin de şahidiyiz.
Ancak daha önce söylediğim gibi,
En önemlisi ve asl’olan;
Her zazanın zazaca konuşması ve zazaca yazması dilimize çok önemli katkılar sunacaktır.
Sevgilerimle..