Bingöle Dair

Bingöl Çobanları

Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum.
Bu dağların en eski âşinasıdır soyum,
Bekçileri gibiyiz ebenced buraların.
Bu tenha derelerin, bu vahşi kayaların
Görmediği gün yoktur sürü peşinde bizi,
Her gün aynı pınardan doldurur destimizi
Kırlara açılırız çıngıraklarımızla…

Okuma yok, yazma yok, bilmeyiz eski, yeni;
Kuzular bize söyler yılların geçtiğini.
Arzu, başlarımızdan yıldızlar gibi yüksek;
Önümüzde bir sürü, yanımızda bir köpek,
Dolaştırıp dururuz aynı daüssılayı;
Her adım uyandırır ayrı bir hatırayı:

Anam bir yaz gecesi doğurmuş beni burda,
Bu çamlıkta söylemiş son sözlerini babam;
Şu karşıki bayırda verdim kuzuyu kurda,
‘Suna’mın başka köye gelin gittiği akşam.

Gün biter, sürü yatar ve sararan bir ayla,
Çoban hicranlarını basar bağrına yayla.
-Kuru bir yaprak gibi kalbini eline al,
Diye hıçkırır kaval:
Bir çoban parçasısın olmasan bile koyun,
Daima eğeceksin, başkalarına boyun;
Hülyana karışmasın ne şehir, ne de çarşı,
Yamaçlarda her akşam batan güneşe karşı
Uçan kuşları düşün, geçen kervanları an!
Mademki kara bahtın adını koydu: Çoban!

Nasıl yaşadığından, ne içip yediğinden,
Çıngırak seslerinin dağlara dediğinden
Anlattı uzun uzun.
Şehrin uğultusundan usanmış ruhumuzun
Nadir duyabildiği taze bir heyecanla…
Karıştım o gün bugün bu zavallı çobanla
Bingöl yaylarının mavi dumanlarına,
Gönlümü yayla yaptım Bingöl çobanlarına!

Kemalettin Kamu

 

BEN BİNGÖLLÜYÜM

Ben Bingöllüyüm,
Dünya’da hiçbir yerde yeşermeyen
Bingöl Dağları’ nın gülüyüm
Kışın altı ay karın altında kalacak kadar dertli
İlkbaharda suyu tükenmeyecek kadar bereketli
Yazın, güneşe inat edebilecek kadar heybetli
Bingöl ovasının göz kamaştıran mahsulüyüm

Ben Bingöllüyüm,
Fakiri, yabancıyı, başımın tacı edecek kadar büyüğüm
Kötülüğün “k” sından anlamayacak kadar köylüyüm
Boyanmayı bilmem, ama kırlardaki çiçekler kadar süslüyüm
Tüm sıkıntıları içimde barındırabilecek kadar ünlüyüm
Ben, yabaniliğin karışmadığı saf Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Nasıl Bingöl dört dağ arasında ise, ben de tüm canlar arasındayım
Sadece kendimi değil, tüm insanlığı kurtarma sevdalısıyım
Ne olursa olsun daima haktan hukuktan yanayım
Kendine özgü, başkasına benzemeyecek kadar ayrıyım
Tamamen katıksız has Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Bingöl balı gibi saf altın sarısıyım
Şerafettin Dağları’ nın çalımlı lalesiyim
Kovandaki tüm arıların baş arısıyım
Kötülüklerin, çirkefliklerin baş belasıyım
Zilleti kabul etmeyen öz be öz Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Saf oksijen üretir yeşilliğim
Kardır, çimendir giyindiğim
Doğruluktur, adilliktir beğendiğim
Sevgisizlik, saygısızlıktır iğrendiğim
Ab-ı hayattan geliyor mertliğim
Ben, dik durmasını bilen Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Beyaz karı ile ünlenen Karlıovalıyım
Meşakkatlerin, sıkıntıların olmadığı doğru yoldayım
Güneşin doğuşunun en iyi izlendiği dağ başındayım
Tüm çiçeklerin bir araya geldiği bal tasındayım.
Bütün Dünya’yı tepeden seyretmenin hazzındayım
Ben, doğa harikasının zirvesi olan Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Yayladere’nin insanı büyüleyen yaylasıyım
Özlüce Barajı’nın öz be öz balinasıyım
Yurdumuzdaki kekliklerin en kınalısıyım
Dünya insanlarının en şereflisi, en haysiliyetlisiyim
Ben, merhameti tükenmeyen Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Kültürü ile tarihleşen Kiğı insanıyım
Ala Geyik misali insanların en sevecenlisiyim
Tıpkı Peri suyu gibi dağların aşinasıyım
Samimi ve candan insanların ana mayasıyım
Ben, tüm iyilikleri içinde barındıran Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Adaklının dağlara inat, dik duran başıyım
Dağlarının süsü olan en görkemli kaşıyım
Asırların kalıntılarını taşıyan tarih taşıyım
İnsanların var oluşlarını simgeleyen yaşıyım
Ben medeniyetin kaynağı olan Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Solhan’ın emsali olmayan Yüzen Adasıyım
Çiçeklerin birbirleri ile yarıştığı öz ovasıyım
Anlayışta zirveyi yakalamış, muti başlıyım
Doğruluğu ile tanınmış saf mizaçlıyım
İnsanlığın temel değerlerine özden bağlıyım
Ben kendini yitirmeyenlerin yeri olan Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Şekerpare fasulyesi ile meşhur Yedisuluyum
Peri suyunun mutlu ettiği ağaçlar kadar mutluyum
En az Yedisu vadisinin güzelliği kadar soyluyum
Dağların bile kıskandığı çiçeklerden daha zarif boyluyum
Doğanın tüm güzelliğinin sadır etmesinden kuruluyum
Tabiattaki muhteşemliğin buluştuğu yer olan Bingöllüyüm

Ben Bingöllüyüm
Murat suyunun canlılığı ile özdeşleşen Gençliyim
Tekkeden süt çıkarabilecek kadar girişimciyim
Tilkiye kurnazlığı öğretebilecek kadar becerikliyim
Politikayı, siyaseti yapanlardan daha iyi bilen biriyim
Daima dillere destan olmuştur cömertliğim
Ben dostluğu ile tanınan Bingöllüyüm

İşte doğa, işte tarih, işte BİNGÖLLÜ
Buraların bir başka öter bülbülü
Burada herkes üniversite bitirmiş kadar görgülü
Ancak Dünya’ nın ölümü ile biter son gülü

Sabri BAZANCİR

 

 

BİNGÖL ADININ KAYNAĞI

(Efsaneler)

Bir zamanlar, Bingöl dağlarında sefere çıkan bir bölük asker, içecek su bulamaz, karşıdan gelen ikinci bölüğe suları olup olmadığı sorarlar. Onlar da, karşıdaki dağın ardında bir göl gördüklerini, oradan su alabileceklerini söyler. Bölük, dağın tepesine ulaşınca, aşağıda bir değil, pek çok gölün bulunduğunu görerek, seslenirler:

- Burada bir değil, bin göl var!…

O günden sonra, bu dağlara “Bingöl” derler.

Efsanelere göre, bu göllerden biri, insanı ölümsüzlüğe götüren “ab-ı hayat” yani “hayat suyu” dur. Ama bu hangi göldür, bilinmez. Yıllar yılı aranır, durur, bulunmaz.

Bir zamanlar, bu dağlarda avlanan bir avcı, bir keklik avlar. Kanlı kekliği buradaki göllerden birinde yıkar, tüylerini yolar, torbasına atarak köyüne döner. Evine geldiği zaman torbayı açar, açmasıyla keklik “Pırrr.” Diye uçar, gider. O zamanla anlar ki kekliği yıkadığı göl, “Ab-ı hayat” tır. Koşar dağlara. Şu göl senin, bu göl benim arar da arar, bir türlü bulamaz. O gün bugündür, ararlar da bulamazlar ‘b-ı hayat gölünü. Yılda bir kez “Hızır Peygamber” in, “Ab-ı hayat” gölünde yıkandığı, abdest tazelediği söylenir. Ama ne zaman, hangi gölde bunu kimse bilemez. Bilinmemesi için de, Tanrı bir değil, bin göl yaratmış burada, derler.

 

BİNGÖL İLİNİN NÜFUS DURUMU VE İLÇE NÜFUSLARI

MERKEZ İLÇE
TÜİK verilerine göre 65 bin 113 erkek, 64 bin 772 kadın olmak üzere merkez ilçe köyler dahil toplam nüfusu 129 bin 885 kişi olarak açıklandı. Bu nüfusun 86 bin 511′i merkez ilçeye bağlı köylerde yaşıyor.

GENÇ
Bingöl’ün en büyük ilçesi olan Genç ilçesinin toplam nüfusu 35 bin 267 kişi. Bu nüfusun toplam 18 bin 885 ilçe merkezinde, 9 bin 666’sı ise köylerde yaşıyor.

SOLHAN
Bingöl’ün ikinci büyük ilçesi olan Solhan’ın toplam nüfusu 32 bin 945 olarak açıklandı. Bu nüfusun 17 bin 895′i ilçe merkezinde yaşarken, 15 bin 50’si köylerde yaşıyor. Solhan’da ilçe merkezinde yaşayanlarla köylerde yaşayanların sayısının birbirine yakın olması dikkat çekti.

KARLIOVA
Bingöl’ün en büyük ilçelerinden Karlıova’nın toplam nüfusu 32 bin 147 olarak açıklandı. Bu nüfusun 7 bin 985′i ilçe merkezinde yaşarken, 24 bin 162’si köylerde yaşıyor. Karlıova nüfusunun önemli bir kısmının köylerde yaşıyor olması dikkat çekti. Karlıova’da köylerde yaşayanların sayısı ilçe merkezinde yaşayanların sayısının neredeyse üç katı olması dikkatlerden kaçmadı.

ADAKLI
TÜİK verilerine göre Adaklı’nın toplam nüfusu 10 bin 647, bu nüfusun toplam bin 495′i köylerde yaşıyor.

KİĞI
Kığı’nın nüfusu ise toplam 5 bin 159 olarak açıklandı. Bu nüfusun 2 bin 142’si ilçe merkezinde yaşarken, bin 689′u köylerde yaşıyor.

YEDİSU
Yedisu’nun toplam nüfusu 3 bin 415 olarak açıklandı. Bu nüfusun bin 893′ü ilçe merkezinde yaşarken, bin 522’si köylerde yaşıyor.
YAYLADERE
Bingöl’ün en küçük ilçesi Yayladere’nin toplam nüfusu ise 2 bin 87 olarak açıklandı. Bu nüfusun bin 160′ı ilçe merkezinde yaşarken, 636’sı ise köylerde yaşıyor.

DOĞUM ÖLÜM ORANI
Bingöl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü verilerine göre 2007 yılında doğanlar, aynı yıl ölenlerden 5 kat daha fazla. 2007′de doğanların sayısı 3 bin iken, ölenlerin sayısı 500 kişi.

 

İLİMİZİN EKONOMİSİ
HAYVANCILIK:
Büyük ve Küçükbaş Hayvan Varlığı
Bingöl İlimizin yüzölçümünün yüzde 53′ü çayır ve mera alanıdır. Bu özelliği ile ilimiz hayvancılığa son derece elverişli bir durumdadır. Son yıllarda bölge koşullarına bağlı olarak hayvancılık gerilemiştir. Ancak terör olaylarının son bulmasıyla hayvancılık sektöründe yeniden bir canlılık görülmeye başlamıştır. 2000 yılı itibariyle mevcut 160 yaylamızdan 112 tanesi kullanıma açılmıştır. Bu sayı itibariyle yüzde 70, alan itibariyle de yüzde 86 oranına tekabül etmektedir.
Özellikle yazın Erzurum ve Karlıova yaylalarında otlatılan sürüler, kışa doğru Diyarbakır ve Şanlıurfa gibi Güney illerimize götürülmektedir. İlkbahar mevsiminde ise bu akış tersine dönmektedir.
Yıllar itibariyle ilimizin hayvan varlığı:

TÜR SAYI
1990 1995 2000
Koyun 712 841 618 692 590 020
Kıl Keçisi 403 278 186 624 172 525
Sığır (Kültür) 361 1 938 3 118
Sığır (Yerli) 119 502 107 814 34 298
Sığır (Melez) 6 529 7 445 30 367
Manda 1 874 1 456 1 288
At 2 953 3 708 3 303
Katır 1 813 2 055 687
Eşek 12 957 11 273 5 524
Yumurta Tavuğu 161 236 182 378 62 443
Et Tavuğu 31 500 3 722 700
Hindi 31 845 47 470 23 350
Ördek 3 115 4 185 4 770
Kaz 7 610 7 705 6 950

ARICILIK

Arıcılık üretme istasyonu, 10 Ekim 1978 tarihinde “Üretme istasyon Müdürlüğü” adıyla kurulmuştur.1980 yılına kadar arıcılık, yumurta tavukçuluğu ve tavşancılık faaliyetlerini sürdürmüştür. 1980 yılında arılı kovanların tamamı ağır kış şartları nedeniyle sünmüştür. Daha sonra tavşancılık faaliyetlerine de son verilmiştir. 1984 yılında tavukçuluk ünitesi de lağvedilmiştir. Hindicilik şubesi kurularak hindi palazı üretimine geçilmiştir. 1986 yılında Bakanlık İl Müdürlüğüne bağlı bir kuruluş haline getirilmiştir. Kuruluşun adı da “Arıcılık Üretme İstasyonu Müdürlüğü” olarak değiştirilmiş ve halen arıcılık ve hindicilik faaliyetlerine devam etmektedir.

ORMANCILIK
İklim ve arazi yapısı yönünden ormancılık için ideal bir yapıya sahip olan Bingöl, Doğu Anadolu Bölgesinin orman alanı en zengin olan illerinden biridir. Ancak ormanların, uzun zamandan beri yakacak ihtiyacının giderilmesinde kullanılması ve hayvancılıkta yararlanılması, bozuk baltalık duruma gelmesi sonucunu doğurmuştur. Tablo-41′de İşletme Şefliklerine göre ildeki orman alanlarının dağılımı verilmektedir.
İşletme Şefliklerine göre İldeki Orman Alanları (ha.)
Ormanİşletme Şefliği Ormanlık Alan Ormansız Alan Toplam
Merkez 43 138.5 93 387.5 136 526
Ilıca 38 323 156 662.5 203 985.5
Genç 46 046 104 079.5 150 125.5
Kiğı 70 917 142 840 213 757
Solhan 28 417.5 69 722.5 98 140
Toplam 226 842 575 692 802 534